TBK md. 117, Temerrüt
Türk Borçlar Kanunu'na göre, vadesi belirli olan borçlarda vade gününün geçmesiyle borçlu kendiliğinden temerrüde düşer (TBK md. 117/2). Vade belirli değilse borçluya ihtar çekilmesi gerekir; ihtarın borçluya ulaşmasıyla temerrüt başlar. Uygulamada en az bir ihtar gönderilir çünkü iletişimi belgeleyip sonraki icra takibi için zemin hazırlar. Tüketici işlemlerinde ihtar genelde noter aracılığıyla çekilir.
TBK md. 120, Temerrüt faizi
Yasal temerrüt faizi: tüketici işlemlerinde (B2C) yıllık %9'dur (3095 sayılı Kanun çerçevesinde, güncel oran TBK md. 120/1'e göre belirlenir). Ticari işlerde (B2B) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans faiz oranı uygulanır (TBK md. 120/2); 2026'da bu oran yaklaşık %30-40 aralığında değişiklik gösterir, güncel oranı TCMB sitesinden kontrol edin. Formül: bakiye × oran × gecikme günü / 365. Hesaplayıcımız bunu güne kadar hassas yapar.
Uygulamada 3 ihtar kademesi
1. Kademe gecikme bedeli ve temerrüt faizi olmadan nazik bir ödeme hatırlatmasıdır, müşteriyi unutmuş gibi karşılarsınız. 2. Kademe temerrüt faizi, gecikme bedeli ve 14 günlük süreyle kesin bir ihtardır; temerrüde ilk kez işaret eder. 3. Kademe 7 günlük süre ve icra takibi / dava açma duyurusunu içeren son ihtardır. Türk hukuku 3 ihtarı ZORUNLU kılmaz, temerrüt oluştuktan sonra tek ihtar dava açmak için yeterlidir. 3 kademeli uygulama müşteriye adil bir şans tanır ve ilişkiyi korur.
Gecikme bedeli, ne kabul edilir?
Yalnızca fiilen oluşan masraflar (posta, kağıt, baskı) tazmin edilebilir. Mahkemeler genelde ihtar başına 50-150 TL'lik makul tutarları kabul eder; toplu yüksek bedeller düşürülür. Önemli: gecikme bedeli ancak 2. ihtardan itibaren talep edilebilir, çünkü 1. ihtar temerrüdü tetikleyen unsurdur (vade gününün geçmesiyle zaten temerrüt oluşmamışsa). Tacirler arasındaki işlemlerde noter ihtar masrafları doğrudan borçluya yansıtılabilir.
İcra takibi ve dava
Borçlu 3. ihtardan sonra cevap vermezse iki makul yol vardır: 1) Tahsilat şirketi, hızlı, kendi ihtarlarını yüksek baskıyla gönderir, icra başlatabilir; tipik olarak net %60-80 alırsınız. Masraflar kısmen borçluya yansıtılabilir. 2) İcra İflas Kanunu kapsamında icra takibi, ilamsız icra takibi (md. 42 vd.) 7 günlük itiraz süresiyle hızlı ve uygundur; itiraz halinde icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılması davası açılır. Tutarına bağlı olarak harçlar değişir. 50.000 TL altı alacaklar için ilamsız icra takibi genelde en ekonomik seçenektir.
Zamanaşımı, TBK md. 146 vd.
Türk Borçlar Kanunu'na göre genel zamanaşımı süresi 10 yıldır (TBK md. 146). Ancak satım sözleşmelerinden doğan alacaklar, kira, faiz, ücret gibi periyodik edimlerde 5 yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK md. 147). Tacirler arasında perakende satış faturalarında 5 yıl uygulanır. Zamanaşımı süresi alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işler. İhtarlar zamanaşımını KESMEZ, yalnızca icra takibi, dava veya borçlunun yazılı borç ikrarı keser (TBK md. 154). Pratik sonuç: 2. veya 3. kademeden sonra hızla icraya geçin, yıllarca beklemeyin.